تبلیغات
علم و دانش - آموزش شیمی در قرن بیستم
آموختن علم و دانش بیشتر

آموزش شیمی در قرن بیستم

تاریخ:یکشنبه 27 مرداد 1392-10:05

با گسترش سریع فناوری در قرن بیستم و پیشرفت همه جانبه علوم و فنون، نیاز به آموزش و یادگیری علوم تجربی بیش از گذشته احساس می‌شد، و به همین جهت، بسیاری از مدارس و دانشگاهها در سطح جهان ساعاتی از برنامه‌های هفتگی خود را به آموزش موضوعهای علمی نظیر شیمی، فیزیك و زیست‌شناسی اختصاص دادند. برنامه‌ریزی و آموزش شاخه‌های مختلف علوم تجربی به طور جدی از سالهای 1930 به بعد آغاز شد. پیدایش و توسعه علم «برنامه‌ریزی درسی» در اواخر دهه دوم قرن بیستم تغییراتی بنیادی را در برنامه‌های درسی علوم به وجود آورد.

در سالهای قبل و بعد از جنگ جهانی اول (یعنی سالهای 1915 الی 1925) متخصصان علوم تربیتی نسبت به روشهای آزمایشگاهی و سایر راهبردهای آموزشی فعالیت- محور نوعی بدبینی و خصومت داشتند. این امر به مقدار زیادی بر روند برنامه‌ریزی و آموزش شیمی در مدارس تأثیر گذاشت. علیرغم اینکه کارهای آزمایشگاهی و عملی در ابتدای قرن بیستم در بسیاری از مدارس اروپا و آمریکا معمول گردید؛ ولی به طور جدی دنبال نشد. روشهای مبتنی بر حفظ کردن مطالب در برنامه‌های درسی شیمی تا سالهای 1920 همچنان معمول بود. در این دوران، آموختن مطالب گوناگون، به ویژه ریاضیات، فیزیك و شیمی، وسیله‌ای برای تقویت و تمرین قوای فکری و رشد هوشی دانش‌آموزان محسوب می‌شد. در آموزش شیمی بر تدریس به شیوه سخنرانی و ارایه‌ی كلامی مطالب بسیار تأکید می‌شد و تجارب نمایشی و کارهای آزمایشگاهی برای تأیید مطالب آموخته شده مورد استفاده قرار می‌گرفت. هسته مرکزی برنامه‌ریزان درسی را شیمیدان‌هایی تشکیل می‌دادند که به پژوهش یا تدریس در دانشگاه اشتغال داشتند و بخشهایی از شیمی را که مهم و اساسی به نظر می‌رسید، انتخاب می‌کردند و در محتوای کتابهای درسی می‌گنجاندند.

در سالهای بعد از جنگ جهانی اول (1920 الی 1940)، كشف مخازن نفتی در اقصی نقاط جهان، تولید انواع اتومبیل، هواپیما و صنایع وابسته به نفت، تامین انرژی از سوخت‌های فسیلی، و نیز پیشرفتهای انجام گرفته در صنایع شیمیایی و فناوری‌های وابسته به آنها، نیاز به تجدید نظر در روند برنامه‌ریزی درسی و آموزش شیمی را بیش از پیش مطرح ساخت، به طوری که در این سالها برنامه‌های درسی شیمی در مقایسه با سایر برنامه‌های درسی از اهمیت و اولویت بیشتری برخوردار شد. آماده کردن دانش‌آموزان برای انجام فعالیت‌های عملی و حل مسائل روزانه زندگی از اولویت‌های برنامه درسی شیمی در سال‌های قبل از جنگ جهانی دوم محسوب می‌شود.

وقوع جنگ جهانی دوم سبب شد تا افت شدیدی در برنامه‌ریزی درسی  و آموزش شیمی در سالهای 1940 تا 1950 دیده شود. در زمانی كه اروپا و سایر كشورهای درگیر در جنگ جهانی دوم دوران سازندگی را سپری می‌كردند، ایالات متحده آمریكا موفق شد تا با جذب معلمان، مدرسان، دانشمندان و استادان برتر دانشگاههای مختلف جهان به صورت مهاجر، برنامه‌های آموزشی جدیدی را بر پایه یافته‌های علمی و تجربه كشورهای مختلف پایه‌ریزی نماید. هدف غالب این برنامه‌ها تربیت دانشمندان آینده و آماده كردن دانش‌آموزان برای ورود به دانشگاه بود. روی این اصل در آموزش شیمی، تجارب نمایشی و فعالیت‌های آزمایشگاهی نسبت به گذشته بیشتر شد و تلاش گردید تا محتوای درسی از قالب نظری و توصیفی خارج شده و به سمت کشف مفاهیم از طریق دانش‌آموزان سوق داده شود.

استفاده از روش حل مسئله در آموزش شیمی و انجام فعالیت‌های عملی و آزمایشگاهی سبب بروز تحولاتی تازه در برنامه‌های درسی شیمی شد. به علاوه، در این دوره تا حدودی به تمایلات، علایق و نظرات دانش‌آموزان در طرح ریزی برنامه درسی اهمیت داده ‌شد. روش برنامه‌ریزی درسی نیز از حالت متمرکز خارج شد و به مدرسه و معلمان آن سپرده شد. در این برنامه‌ها توجه به نیازهای دانش‌آموزان بر اساس یافته‌های روانشناسی اهمیت بیشتری پیدا کرد و تلاش گردید تا برنامه درسی شیمی با توجه به سن عقلی و تفاوتهای فردی دانش‌آموزان طراحی و تولید شود. به این منظور، محتوای انتخابی برنامه ابتدا به صورت آزمایشی بر روی گروههای نمونه تدریس ‌شد تا پس از رفع نقایص و تطبیق آن با سن هوشی و توانایی یادگیری دانش‌آموزان در برنامه گنجانده شود.

به طور کلی، جهت بهبود و اصلاح برنامه‌های علوم در این دوره اقدامات زیر صورت گرفت:

1.       نوسازی و بازسازی محتوای شیمی بر اساس ایده ها و اصول جدید

2.       تأکید بر یادگیری فعال شیمی به جای حفظ کردن و پس دادن مطالب با تکیه بر فرآیند پژوهش و اکتشاف

3.       توجه عمده به توسعه نگرشهای مطلوب در دانش‌آموزان

4.       استفاده از ابزارها و وسایل ساخته شده در آموزش شیمی

5.       سازمان دهی فعالیتهای گروهی و یادگیری مشارکتی

رشد تدریجی شاخه‌های مختلف علوم تربیتی و ارایه نظریه‌های جدید یادگیری و آموزش، سبب شد تا توجه زیاد به امر یادگیری و تربیت نیروی انسانی ماهر در اولویت برنامه های دولتمردان و سیاستگذاران آموزشی قرار گیرد.

 

آموزش شیمی در دوران اسپوتنیك

در سال 1957 روسها توانستند تا «اسپوتنیک»، نخستین قمر مصنوعی جهان را به فضا پرتاب کرده و با موفقیت در مدار زمین قرار دهند. در اوج جنگ سرد و رقابت‌های دو بلوک شرق و غرب، این موفقیت روسها شوک بزرگی بر جهان غرب وارد كرد. نگرانی از پیشی گرفتن روسها در علم و فناوری، انگیزه‌ی بزرگی برای دگرگون کردن و توسعه‌ی تمامی ابعاد فرهنگی، صنعتی، نظامی در جهان غرب، و به ویژه در آمریکا فراهم آورد. یکی از این ابعاد تحول، ایجاد نوعی انقلاب آموزشی و نوآور کردن رویکردهای برنامه‌‌ریزی درسی و شیوه‌های یادگیری بود.

 واقعه اسپوتنیك در برنامه‌ریزی و آموزش علوم تجربی تحولی اساسی محسوب می‌شود. به دنبال این حادثه دولت آمریکا همایش «وودز هول» را تشکیل داد تا در برنامه‌های آموزش علوم تجربی تغییرات اساسی ایجاد کند. نتیجه این همایش كه در كتابی تحت عنوان «فرآیند آموزش و پرورش» توسط «برونر» منتشر شد، ویژگیهای عمده برنامه‌های جدید آموزش علوم تجربی را مطرح کرد که سرمنشأ تغییرات بنیادی برنامه‌های درسی شاخه‌های مختلف علوم تجربی در دهه‌های 1950 تا 1980 محسوب می‌شود. برونر تغییر برنامه‌های درسی علوم تجربی را با توجه به چهار ویژگی زیر پیشنهاد کرد:

1.       ضرورت تعریف مجدد هدفهای آموزشی و سازماندهی محتوا بر حسب ساختار حیطه‌های علمی و فرآیندهای آموزش علوم تجربی؛

2.    توجه به نقش دانش‌آموز در فرایند یادگیری؛ به طوری كه دانش‌آموز در جریان یادگیری مشارکت فعال داشته باشد و از طریق دست ورزی و دستکاری به اکتشاف محیط پیرامون خود بپردازد؛

3.       تاكید زیاد بر نقش پژوهش و اکتشاف در برنامه‌های درسی و روشهای آموزش علوم تجربی؛

4.    توجه به نقش فناوری و کاربرد ابزار به عنوان یک عامل تسهیل کننده یادگیری در طرح‌ریزی برنامه‌های درسی و روشهای آموزش علوم تجربی .

به موازات تحولات برنامه‌ریزی درسی شیمی در ایالات متحده‌ی آمریکا که در سال‌های آخر دهه‌ی 1950 آغاز گردید، در سال‌های اولیه‌ی 1960 نیز تحولات مشابهی درکشور انگلستان روی داد. طرح‌های اجرا شده در زمینه آموزش علوم تجربی به ویژه شیمی، هر یک مدتها بر نحوه طراحی و تدوین برنامه‌های درسی شیمی در سطح مدارس تأثیر داشت. نوآوری‌های انجام یافته در برنامه‌ها ومواد آموزشی شیمی این دو کشور طی چند سال به کشورهای گوناگون جهان، از جمله کانادا، استرالیا، زلاند نو و غیره، تسری پیدا کرد و موجب ابداع برنامه‌ها و مواد آموزشی ابتکاری موازی در آن کشورها گردید.

از مهم‌ترین طرح‌‌های آموزش شیمی دوران اسپوتنیك در دهه‌ی 1960 ، طرح‌های «آموزش شیمی با رویكرد پیوندی» ( CBA) و «مطالعه شیمی» در ایالات متحده آمریكا و طرح «مطالعه موادآموزشی شیمی نافیلد» در انگلستان بود، که هسته‌های اولیه‌ی دگرگونی و اصلاح آموزش شیمی در کشورهای ذكر شده و سپس در سایر کشورهای جهان را فراهم آوردند. گرچه تفاوت‌های چشم‌گیری در ساختار و رویکردهای این طرح‌ها وجود داشت، اما همه‌ی آن‌ها در دورانی ظهور کردند که اهمیت زیادی به پرورش نیروهای انسانی متخصص در علوم و فن‌آوری‌های پیشرفته داده می‌شد. تدوین هر یک از این طرح‌‌ها با مشارکت متخصصان علوم تربیتی و دانشمندان سرشناس از جمله «گلن سیبورگ» برنده‌ی دو جایزه‌ی نوبل در شیمی هسته‌ای و ساختار اتم انجام گرفت.

تلقی طراحان این برنامه‌ها، هم در آمریکا و هم در انگلستان بر این بود که رویکرد آموزش شیمی پیشین، بی‌دلیل و به طور غیر ضروری، بر آموختن «واقعیت‌های علمی» به عنوان هدف اصلی تأکید داشت و این «رویکرد آموزشی واقعیت- محور» ارتباط مستقیم و هماهنگی با تحولات جدید علم شیمی که در سطح جهان اتفاق افتاده بود، نداشت. افزون بر این، محتوای ماده‌ی درسی و آموزش شیمی بر مبنای ذکر حقایق قطعی و تغییرناپذیر عنوان می‌شد، که واقعیت چنین نبود و دانش شیمی با شتاب در حال تغییر و تحول بود. کاربرد دانستنی‌های علمی در زندگی روزمره و صنعت در محتوای این کتاب‌ها نیز مبنای اطلاعاتی و سطحی داشت.

با توجه به این‌گونه کاستی‌ها در برنامه‌های گذشته، طراحی برنامه‌ها و پروژه‌های آموزشی جدید بر مبنای اصول و رویکردهای زیر صورت گرفت:

  1. به روز کردن محتوای درس شیمی در پرتو مفاهیم جدید و به‌روز شیمی
  2. آموزش مفهومی شیمی در كنار یادگیری برخی اصول و واقعیت‌های علمی؛ كه بر این اساس بسیاری از مفاهیم جامع و بنیادی شیمی مانند تناوب، مول، ساختار اتم، سینتیک و انرژی، حتی در سطوح پایین آموزشی وارد برنامه‌های درسی شد.
  3. توجه به مفاهیم شیمی فیزیکی جهت درك بهتر مفاهیم شیمی- این رویکرد را در حال حاضر «شیمی مفهوم محور» می‌نامیم.
  4. آشنایی با روش علمی و كسب بینش علمی در نگرش‌ها و سطوح تفكر دانش‌آموزان؛در این بعد، دانش‌آموزان به درک عمیق‌تری از شیوه اندیشیدن و عملکرد دانشمندان به دست می‌آورند‌ و از طریق فعالیت‌های عملی و آزمایشگاهی، مشاركت و بحث و گفتگو با دیگر دانش‌آموزان، علاوه بر كشف مفاهیم جدید، مفاهیم علمی آموخته شده را تعمیم می‌دهند.
  5. آگاه کردن دانش‌آموزان از برخی کاربردهای شیمی در زندگی روزمره و در دنیای صنعت، از طریق مطالعه‌ی برخی مباحث همچون الیاف، پلیمرها، شوینده‌ها، داروها و حشره‌کش‌ها.

از ویژگیهای بارز برنامه‌های درسی علوم تجربی در دوران اسپوتنیك كه به دوران طلایی آموزش علوم تجربی معروف است، به‌كارگیری نظریه‌ها و یافته‌های جدید علوم تربیتی و روانشناسی پرورشی در فرایند آموزش و یادگیری بود. اجرای اثربخش این طرح‌ها، بررسی نتایج كسب شده و انجام پژوهش جهت بهینه‌سازی فرایندهای آموزش و یادگیری منجر به پیدایش حیطه‌های جدید « بین رشته‌ای» با عنوان‌های: آموزش علوم تجربی، آموزش شیمی و ... گردید.

پژوهش در آموزش شیمی نیز موضوع نوپایی بود كه در كنار برنامه‌های آموزش شیمی در دوران اسپوتنیك متولد شد. انجام اصلاحات آموزشی سبب شد تا حجم پژوهشهای مرتبط با آموزش شیمی افزایش چشمگیری یابد و اطلاعات پژوهشی با ارزشی از شیوه یادگیری دانش‌آموزان، اثربخش بودن انواع روش‌های تدریس، «كج‌فهمی‌های»رایج در یاددهی- یادگیری شیمی و نیز انواع شیوه‌های ارزشیابی از آموخته‌های دانش‌آموزان به دست آید.

در این بخش طرح‌های آموزشی شیمی در دوران اسپوتنیك به طور مختصر معرفی خواهند شد.

 

طرح آموزش شیمی با رویکرد ارتباطی (CBA)

در طرح آموزش شیمی با رویكرد ارتباطی (CBA)، بر توسعه الگوهای ذهنی دانش‌آموزان، درك شیمی از طریق ارتباط دادن مفاهیم به یك‌دیگر و تفسیر رفتار مواد شیمیایی تاكید شده است. طرح یك مسئله كلی و ارائه مفاهیم به شیوه كل به جزء اساس این رویكرد را تشكیل می‌داد. در این طرح چند موضوع اساسی طرح شده و سپس برای درك مفهومی این موضوع‌ها، مفاهیم جانبی دیگری طرح می‌شود كه كمك زیادی به درك مفاهیم پایه‌ای شیمی می‌نماید. برای مثال برای درك قطبی بودن مولكول آب و خمیده بودن شكل آن، باید ابتدا بحث هیبرید شدن، شكل مولكولها، الكترونهای پیوندی و غیر پیوندی، آرایش الكترونی و مدل اوربیتالی ساختار اتم طرح شود. بنابراین ساختار خمیده مولكول آب و خمیده بودن آن بهانه‌ای است برای طرح مباحث اصولی دیگر با یك ارتباط طولی منطقی .

اولین ویرایش نهایی این طرح در سال 1964 منتشر شد. هدف اصلی این طرح این بود كه دانش‌آموزان از طریق مدل‌های فیزیكی و ذهنی، به درك درستی از ماهیت شیمیایی مواد و رفتار آنها دست یابند. برای پاسخ دادن به این سؤال كه چرا HCl یا  O2H واکنش می‌دهد؟ دانش‌آموز باید انواع نیروهای دافعه و جاذبه بین اتم‌ها، توزیع ابر الكترونی و دوقطبی شدن هر یک از ذرات را در نظر گرفته و سپس تصویری از شکل مولکول‌ها را در ذهن خود ترسیم نماید كه در سایه مفاهیمی چون الكترونگاتیوی و قانون تناوب به دست می‌آید. برای رسیدن به یک تصاویر، باید در جستجوی نوعی الگوهای ذهنی بود که رابطه‌ی اتم‌ها با یکدیگر و ساختار مولکول را به روشنی بیان نماید. مطالب ذكر شده در حالی مطرح می‌شود كه معلمان و دانش‌آموزان از مشاهده دنیای اتم‌ها، مولكول‌ها، یونها و رفتار اسرارآمیز آنها عاجز بوده و برای جلوگیری از بروز كج‌فهمی در درك مفاهیم انتزاعی، باید از طریق الگوهای ذهنی اقدام به بررسی رفتار و ویژگی‌های آنان نمود.

استفاده از مدل اتمی بور برای بیان ترازهای انرژی و نیز پیوند‌های یونی مناسب است؛ اما برای بیان پیوند كووالانسی، پیوندهای فلزی، انرژی یونش و ویژگیهای نافلزها نمی‌توان از این مدل استفاده كرد. طرح مدل كوانتومی اتم و معرفی  اربیتال‌ها و عددهای كوانتومی، كمك زیادی به درك سطوح انرژی، انرژی یونش، آرایش الكترونی، الكترون‌های ظرفیت و الكترونگاتیوی نموده است و علیرغم طرح مدل‌های جدید در سال‌های اخیر، باز استفاده از مدل كوانتومی اتم از نظر شیمیدان‌ها از مقبولیت بسیار بالایی برخوردار است.  چرا كه طرح این مدل سبب می‌شود تا بخش اعظم مفاهیم كلیدی شیمی را تحت پوشش قرار داد.

در سال 1964، محتوای تولید شده برای آموزش شیمی با رویكرد ارتباطی، با عنوان «سامانه‌های شیمیایی» منتشر شد. دنبال کردن روند بررسی اندیشه‌های جامع و بزرگ در پرتو رویكرد ارتباطی موجب شد که بخش بزرگی از محتوای شیمی متعارف که در برنامه‌های درسی دبیرستانی وجود داشت حذف شد و مفاهیم نظری و انتزاعی شیمی فیزیكی جای آنها را گرفت.

در این طرح جنبه های كاربردی شیمی كمتر مورد اشاره قرار گرفته بود و تلاش می‌شد تا دانش آموزان از طریق درگیر شدن با مفاهیم نظری، به درك عمیقی از مفاهیم شیمی دست یابند. از سوی دیگر، توسعه‌ی هرگونه اندیشه‌ای که در ارتباط با توسعه‌ی منطقی مفاهیم مربوط به پیوندهای کووالانسی، یونی، فلزی و انواع فیمابین آن‌هاست، مستلزم درگیرشدن با محتوا و مفاهیمی است که در گذشته‌ها برای شیمی دبیرستانی دشوار پنداشته شده، و حتی در شیمی سال اول دانشگاه نیز کمتر مطرح می‌شوند. در این طرح خواص ویژه‌ی فلزها تا آن‌جا اهمیت دارند که در خدمت توسعه‌ی اندیشه‌های مربوط به پیوند فلزی باشد. همچنین مثبت بودن بار هسته و وجود نوترون و پروتون در آن تا آنجایی اهمیت داشت كه بتواند در خدمت بررسی انواع پیوندهای بین اتمی و بین مولكولی باشد.

پژوهش‌ها و ارز‌یابی‌های انجام گرفته در نیمه دوم دهه‌ی 1960 و دهه‌ی 1970 نشان داد که به علت سخت بودن مفاهیم ارایه شده در طرح آموزش شیمی با رویكرد ارتباطی، تعداد کمتری از دانش‌آموزان این برنامه را در پایه یازدهم انتخاب نمودند. معلمان شیمی نیز معتقد بودند كه آموزش و یادگیری محتوای این طرح برای بسیاری از دانش‌آموزان دبیرستانی، دشوار به نظر می‌رسد. تجارب تدریس معلمان و پژوهش‌‌ها نشان ‌داد که درک و فهم بهتر این‌گونه دیدگاه‌های شیمی فیزیکی و الگو‌‌های ذهنی آن‌ها،‌ باز هم نیازمند وارد شدن در آفاق دیگر و الگو‌های ذهنی بیش‌تری است. به همین دلیل این طرح جالب و نوآور سریع‌تر از سایر طرح‌های آموزشی شیمی دوران اسپوتنیک کنار گذاشته شد.

 

طرح مطالعه مواد آموزشی شیمی (CHEM Study)

طرح مطالعه مواد آموزشی شیمی (CHEM Study )، كاملاً آزمایش محور بوده و رویكرد كشف مفاهیم از طریق انجام آزمایش را دنبال می‌كرد. در این طرح آموزش هر كدام از  مفاهیم بنیادی شیمی از آزمایشگاه آغاز شده و در كلاس درس به پایان می‌رسد. برای مثال در نخستین جلسه این دوره‌ی درسی که معمولاً‌ در سال 11 دبیرستان تدریس می‌شود، دانش‌آموزان با هدف انجام مشاهده دقیق علمی، آزمایش مشاهده‌ی ‌سوختن شمع را انجام داده و داده‌های گوناگون کیفی و بعضاً کمّی حاصل از مشاهده خود را ثبت می‌کنند. سپس یافته‌های خود را با سایر اعضای گروه در میان گذاشته و با یکدیگر به بحث و گفتگو می‌نشینند. پس از جمع بندی مشاهدات و یافته‌ها،  ارزیابی و تعدیل گزارش یافته‌های آنها در کلاس درس صورت می‌گیرد. معلم علاوه بر بررسی یافته‌های دانش‌آموزان و ارایه مفاهیم نظری مورد نظر،‌ پرسش‌هایی را مطرح می‌کند تا مسیر کلاس از مدار خارج نشود.

در این طرح آزمایش‌های بسیار ظریف و ویژه‌ای به صورت هدف‌دار طراحی شدند که انگیزاننده و بحث برانگیز بودند و از نظام و روند معینی پیروی می‌كردند. اجرای این آزمایش‌‌ها دانش‌آموزان را به الگوهای ذهنی و مفاهیم مرتبط رهنمون می‌ساختند. در عین حال، انجام این آزمایش‌ها زمینه‌های روبه‌رو شدن با رویدادهای غیرمنتظره و بحث برانگیز دیگری را آماده می‌كردند. دانش آموزان به هنگام روبرو شدن با یك رویداد غیر منتظره، وارد فرایند مشكل گشایی و حل مسئله می‌شدند. برای مثال آن‌ها هنگام انجام آزمایش‌ مشاهده شمع و کاوش‌های جنبی، فرصت‌هایی برای انجام فعالیت‌های مقصد آزاد همچون تعیین دمای ذوب شمع، گردآوری و تشخیص فراورده های احتراق شمع و غیره شده و به گردآوری داده‌های كیفی و كمّی  می‌پرداختند.

طرح کتاب دانش‌آموز نیز طوری سازمان‌دهی شده بود که با یافته‌ها و نتایج پیش‌بینی شده از فعالیت‌های عملی هماهنگی داشته  و فرض را بر این می‌گرفت که دانش‌آموزان به یافته‌های مناسب از بررسی داده‌ها، کشف روندها و نظام ها در آزمایشگاه دست یافته‌‌اند. گاهی نیز شرح برخی آزمایش‌ها و یافته‌های آن‌ها در کتاب دانش‌آموز مطرح می‌شد که زمینه ساز پرسش و پاسخ، تفکر نقاد، داده‌پردازی و مفهوم‌سازی بود. افزون بر این، فعالیت‌های آموزشی معلم در آزمایشگاه اغلب به شیوه‌ی نمایشی و به كمك کتاب راهنمای معلم انجام می‌گرفت. این فعالیت‌ها شامل انجام برخی آزمایش‌های نمایشی بود که به دلایلی انجام آن‌ها به وسیله‌ی دانش‌آموزان ناممکن به نظر می‌رسید. همچنین استفاده از اسلایدهای مرتبط به ارایه یك مفهوم، طرح پرسش و پاسخ، استفاده از فیلم‌های آموزشی برانگیزاننده، و ارایه‌ی تصاویری از صنایع شیمیایی مرتبط با موضوع درسی و غیره بود.

در تدوین محتوای آموزشی ویژه دانش‌آموز، بر مفاهیم بنیادی و وحدت بخش شیمی تاكید زیادی شده بود. تاریخ شیمی و یا شیمی توصیفی صنعتی که معمولاً در برنامه‌ها و کتاب‌های درسی متوسطه آن زمان متداول بود، از كلیه كتاب‌های درسی حذف شده بود. كتاب‌های درسی تدوین شده دارای سه بخش بود كه پس از معرفی روش علمی، به ترتیب زیر سازماندهی شده بودند:

برای ادامه مطلب کلیک کنید.

1.       نظریه ذره‌ای ماده

2.       واكنشها و تبدیل‌های شیمیایی

3.       ساختار اتمی ماده

 شش فصل نخست کتاب، كه بخش مقدماتی و اولیه‌ی آن را تشکیل می‌داد ، دانستنی‌های کلی درباره‌ی بسیاری از اندیشه‌های جامع برای دانش‌آموز فراهم می‌كرد. این دانستنیها بعدها با تفصیل بیش‌تر پی‌گیری می‌شدند. از این طریق دانش‌آموز به اهمیت رویکرد انتخابی، کیفیت بررسی و نتیجه‌گیری از‌ آن‌ها واقف می‌شد. نیاز به نتیجه‌گیری و ساختن الگوهای جامع و فراگیر از همان آغاز مورد توجه‌ای طرح قرار می‌گرفت، در نتیجه دانش‌آموز به عدم قطعیت در مشاهده‌های علمی و نظریه‌های حاصل از آن‌ها پی می‌برد و به این نتیجه می‌رسید كه یافته‌های علمی باید دوباره مورد کنکاش و علت‌یابی قرار گیرند.

بقیه‌ی مفاهیم مطرح شده در بخش اول شامل ماهیت ذره‌ای ماده، مفهوم مدل، نظریه‌ی جنبشی، اندیشه‌ی تعادل پویا، پایستگی جرم و اتم‌ها، ماهیت الکتریکی اتم‌ها و یون‌ها، و تناوب شیمیایی بودند. در هر گام از آموختن این مفاهیم، حداقلی از پایه‌های تجربی تأمین می‌شد و بررسی‌های کامل‌تر به فصل‌های بعدی موکول می‌شد. در حقیقت هدف از بخش اول، آشناکردن دانش‌آموزان با چارچوب‌ها و بنیادی‌های کلی در برگیرنده علم شیمی بود.

فصل‌های بعدی کتاب برای توسعه‌ی همین اصول و دیگر اصول مهم شیمی اختصاص می‌یافت. این کار باز هم بر مبنای تجارب آزمایشگاهی و مطالعات مرتبط استوار بود. این رویکرد توسعه‌ی علمی که رفته رفته ژرف‌تر می‌شد، به شیوه كل به جزء سازماندهی شده بود و از ارتباط طولی و عرضی مناسبی برخوردار بود. در بخش دوم، بررسی‌ها با نگاه ژرف‌تر بر تغییر انرژی و نقش آن در واكنشهای شیمیایی، سرعت واکنش‌ها، تعادل شیمیایی آغاز و کاربرد آنها در انحلال‌پذیری، شیمی اسیدها و بازها، و اكسایش و کاهش منجر می‌گردید.

در بخش سوم ساختار اتم و پیوند شیمیایی از نگاه نسبتاً تفصیلی و بر مبنای ساختار الکترونی اتم مورد بررسی قرا می گرفت. این مطالعه تا اندازه‌ای در پرتو تأثیرات نیروهای الکتریکی اثرگذار در پیدایش پیوندهای شیمیایی و بر مبنای نیروهای جاذبه بین برخی الکترون‌ها و هسته اتم‌ها انجام می‌گفت. در این‌جا به این نکته اشاره می‌شد که گرچه موقعیت الکترون‌ها و مسیر آن‌ها مشخص نیست، اما می‌توان از نوعی توزیع کلی بار در فضا، با استفاده از واژه‌ی اوربیتال استفاده کرد. این بررسی به ساختار مولکول‌ها و اثر آن‌ها بر خواص موادی در جدول تناوبی کشیده می‌شد، که ظاهراً خواص متفاوتی دارند. (هانس اندرسن، 1969).

 

طرح آموزش شیمی نافیلد در انگلستان

طرح نافیلد كه در فاصله سال‌های 1964 تا 1970 توسط بنیاد علمی نافیلد طراحی و عملیاتی شد، بر اجرای آزمایش و کاوشگری در طول فرایند یاددهی- یادگیری تاكید زیادی دارد. هدف نهایی آن آموزش از طریق شیمی است، و رویكردهای انتخابی آن نشان دهنده به خدمت گرفتن علم شیمی برای اهداف آموزشی است. اجرای این طرح از سال 1970 تا به امروز ادامه دارد و هدف‌های زیر را دنبال می‌كند: 

1.       توانایی به خاطر آوردن اطلاعات و تجارب مهم؛

2.       مهارت در کار با مواد، ابزار و نصب وسایل، اجرای دستورها برای اجرای آزمایش و انجام مشاهده‌های دقیق؛

3.       مهارت در طراحی آزمایش برای حل مسائل و معماهای عملی؛

4.       مهارت در بررسی و کار با اطلاعات داده‌ شده، طبقه‌بندی آن‌ها، کار با نمودارها و یافته‌های کمی؛

5.       توانایی تفسیر اطلاعات و یا استفاده از شواهد لازم برای ارزیابی و قضاوت؛

6.       توانایی کاربست دانستنی‌های قبلی در موقعیت‌های جدید و داشتن تفکری خلاق؛

7.       توانایی ارایه‌ی گزارش، بحث و گفتگو و اظهار نظر درباره‌ی مسایل ساده و مرتبط با علم شیمی؛

8.       آگاهی از موقعیت‌ علم شیمی در میان سایر موضوع‌های علمی و جهان پیرامون.

در طرح نافیلد، کتاب درسی رسمی برای دانش‌آموز تدارک دیده نشده بود؛ اما كتاب‌های مرجع بسیاری هم در حیطه آزمایشگاهی و هم در حیطه نظری برای معلمان و دانش‌آموزان تهیه شده بود. یکی از مواد آموزشی بسیار جالب و ابتکاری طرح نافیلد، طراحی و تدوین مجموعه‌ای  ده جلدی از کتاب‌های کوچک برای فعالیت‌ عملی و پژوهشی بود که در سازماندهی  آنها از شیوه‌ی آموزش فعال، انجام آزمایش، داده‌پردازی، مراجعه به منبع، تنظیم گزارش و پاسخ به پرسش‌ها استفاده شده بود و دانش‌آموزان دوم متوسطه، مطابق برنامه‌ی رسمی کشور، موظف به انتخاب دو مورد از موضوع‌های طرح شده به قرار زیر بودند:

 

1- آب

6- تناوب، ساختار اتم و پیوند

2- مواد مخدر و دارویی

7- صنایع شیمیایی

3- فلز‌ها و آلیاژها

8- تجزیه‌ی هدف‌دار مواد در آزمایشگاه

4- پلیمرها

9- کولوئیدها

5- تغییر و تباهی مواد

10- مباحث تاریخی (رویکردهای اکتشافی در شیمی)

 

در تدوین طرح نافیلد از آخرین یافته‌های علوم تربیتی و نیز نظریه‌های دانشمندانی چون ژان پیاژه، دیوید آزوبل، بلوم، برونر و گانیه به خوبی استفاده شده است. بنیاد علمی نافیلد كه مسئولیت به روز رسانی، پویاسازی، اصلاح و اجرای این طرح را بر عهده دارد، این طرح را به صورت فراگیر در تمام دوره‌های آموزشی ابتدایی و متوسطه به مورد اجرا درآورده است.




داغ کن - کلوب دات کام
لطفا نظر دهید.() 
How can you heal an Achilles tendonitis fast?
سه شنبه 10 مرداد 1396 08:24
WOW just what I was looking for. Came here by searching for Can you get
an operation to make you taller?
Roman
یکشنبه 24 اردیبهشت 1396 23:55
Very great post. I just stumbled upon your blog and wanted to mention that I've truly enjoyed surfing around your weblog posts.
In any case I will be subscribing to your rss feed and I hope you write once more soon!
BHW
شنبه 12 فروردین 1396 13:04
Excellent blog here! Also your site loads up very fast!

What web host are you using? Can I get your associate link in your host?

I want my site loaded up as fast as yours lol
یاشار
یکشنبه 27 مرداد 1392 13:14
سلام وبلاگ زیبایی داری قالب و مطالب قشنگی داره برای افزایش بیشتر بازدید وبلاگت میتونی به آدرس زیر ثبتش کنی تا من و بقیه بازدید کنندگان بتونیم هر روز بهت سر بزنیم و به جمع دایرکتوری وبلاگ نویسان ایران بپیوندی ممنون
http://pesmal.net
پاسخ سیدمحمدامین شاهمرادی : از نظرتان متشکرم.
سارا
یکشنبه 27 مرداد 1392 10:10
سلام
خوبین؟من که ازدیدن وبلاگتون و خوندن مطالبش لذت بردم .خیلی دلم میخواد سری به سایتم بزنین و در صورت تمایل با هم تبادل لینک داشته باشیم.
مرسی
یا زهرا مددی...
یکشنبه 27 مرداد 1392 10:09
حضرت زهرا سلام الله علیها:

من اصعد الی الله خالص عبادته اهبط الله عزوجل الیه افضل مصلحته؛
کسی که عبادت های خالصانه خود را به سوی خدا فرستد ؛ پروردگار بزرگ برترین مصلحت را به سویش فرو خواهد فرستاد.
بحار الانوار؛ ج 70 ؛ ص 249

التماس دعای فرج
یا مهدی
پاسخ سیدمحمدامین شاهمرادی : از حدیثی که برای ما فرستادید متشکرم.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.